Zod Nedir? Modern Uygulamalar için Tip-Güvenli Validation

Zod Nedir?

TypeScript-first bir schema validation kütüphanesidir. Hem tip güvenliği (compile time) hem de güvenilebilir runtime kontrolü sağlar. API yanıtları, formlar, env değişkenleri için tek bir doğrulama dili sunar.

• TypeScript-first schema validation
• Runtime tip güvenliği
• Güvenilen tip sistemi

Neden Zod?

Zod'un birçok diğer kütüphaneye olan üstünlükleri:

• Tip-güvenli runtime validation
• Kolay schema tanımı
• Yardımcı tip çıkarımı (z.infer)
• Sıfır bağımlılık (zero-dep)
• Aktif ve hızlı büyüyen ekosistem

Kurulum

Tek paket; runtime bağımlılığı olarak kurulur.

npm install zod

Temel Schema

z.object ile bir schema tanımlarsınız. Her alan için z.string(), z.number(), z.boolean() gibi yardımcılar vardır.

import { z } from "zod";

const UserSchema = z.object({
  name: z.string(),
  age: z.number(),
  email: z.string().email(),
});

Parse & Validation

schema.parse(data) veriyi doğrular; hata varsa exception fırlatır. Başarılıysa tip-güvenli sonucu döndürür.

const data = UserSchema.parse({
  name: "Ada",
  age: 30,
  email: "ada@dev.com",
});
// data: { name: string; age: number; email: string }

Safe Parse (ÖNEMLİ)

safeParse exception fırlatmadan { success, data | error } döner. Hatayı try/catch yerine if/else ile ele almak istediğinizde kullanışlıdır.

const result = UserSchema.safeParse(input);

if (result.success) {
  console.log(result.data);
} else {
  console.error(result.error.format());
}

Type Inference (Anahtar Özellik)

z.infer<typeof Schema> ile schema'dan TypeScript tipini otomatik çıkarırsınız. Schema tek doğru kaynak haline gelir; ayrıca tip yazmanız gerekmez.

type User = z.infer<typeof UserSchema>;
// { name: string; age: number; email: string }

İleri Validation

Zod string ve number için zincirlenebilir kurallar sunar: min, max, regex, email, url, uuid, length…

z.string().min(3).max(20);
z.string().email();
z.string().regex(/^[a-z]+$/i);
z.number().int().positive();

Refinement (Custom Rules)

Standart kuralların yetmediği yerde refine ile özel kontrol fonksiyonu eklersiniz. Ek olarak superRefine ve transform ile veriyi dönüştürebilir, çapraz alan kuralları yazabilirsiniz.

z.string().refine((val) => val !== "test", {
  message: "Test değerine izin yok",
});

Nested Schemas

Schema'lar iç içe olabilir; obje içinde obje, dizi, dizi içinde obje vb. yapıları rahatça modelleyebilirsiniz.

const PostSchema = z.object({
  title: z.string(),
  author: z.object({
    name: z.string(),
    email: z.string().email(),
  }),
  tags: z.array(z.string()),
});

React Hook Form ile Kullanım (ÖNEMLİ)

@hookform/resolvers/zod ile RHF'ye Zod schema'yı resolver olarak verirsiniz; tüm validation Zod tarafından yapılır ve tipler otomatik çıkar.

import { zodResolver } from "@hookform/resolvers/zod";
import { useForm } from "react-hook-form";

const schema = z.object({
  email: z.string().email(),
  password: z.string().min(8),
});

const { register, handleSubmit } = useForm({
  resolver: zodResolver(schema),
});

Temel Kavramlar

Zod ile çalışırken sürekli kullanacağınız parçalar:

• schema — z.object, z.string, z.number…
• parse / safeParse — runtime kontrol
• z.infer — schema'dan tip çıkarma
• refine / superRefine — custom kurallar
• transform — veriyi dönüştürme

Kullanım Alanları

Zod'un en sık tercih edildiği yerler:

• Form validation (RHF + Zod)
• API request/response parsing
• Environment variable doğrulaması
• tRPC ve Zod-tabanlı SDK'lar
• Backend payload validation

Özet

Zod; tek bir schema'dan hem güçlü TypeScript tipleri hem güvenilir runtime validation üretir. Daha güvenli kod yazmanızı sağlar, code generation gerektirmez ve modern stack'lerin hemen her katmanına uyar — formlar, API'ler, env'ler. Tek bir komutla başlayıp tüm validation katmanını birleştirebilirsiniz.